Vanochtend, fietsend naar mijn Amsterdamse studio, rook ik hun broeierige lucht nog voordat ik de hoek omsloeg en ze aankeek, door de ochtendnevel heen: koeien. Bijeengepakt in een vrachtwagen voor de achteringang van het Amsterdamse Foodcenter. Starende ogen door een spleet in het balkenwerk, grauwwitte vachten. Nerveus gesnuif en getrappel.

Open je zintuigen, open je hart: hier staan tien, twintig koeien van de honderdduizenden dieren die deze ochtend gedood gaan worden, op grove wijze, vaak na een (zeker voor varkens en kippen) miserabel leven. Ik fiets door. Als ik mijn computer aanzet, vraagt deze met een ping mijn aandacht voor 14 nieuwe mailtjes.

Wat kan ik doen, als ontwerper? Niet zo veel. Toch wel wat.

Bij het ontwerpen van De Helling, kwartaalblad voor cultuur en linkse politiek, grijp ik geregeld naar beelden van dieren. Zo zocht ik voor een themanummer over democratisering beelden rondom ‘ik’, ‘jij’, ‘wij’ en tot slot ‘het’ – dwz: wat buiten onze gemeenschap lijkt te vallen. Resultaat was deze spread (klik op de beelden om ze groter te zien).

In het vorige nummer, bij een artikel over ritueel slachten, stond deze foto van Philippe McIntyre.

Begin dit jaar kwam een groot deel van het personeel van de Vara en de Vpro in opstand toen het een week lang leek alsof hun kantine vegetarisch zou worden. Dit voorbeeld gebruikte ik ter illustratie van een pleidooi van Helling-directeur Dick Pels over ‘vrijzinnig paternalisme’ (download het artikel als je wilt weten wat hij beoogt, en mijn beeld wilt zien).

Overigens: sinds begin dit jaar lunchen wij bij de Ruimte vleesloos – met dank aan al mijn (ook niet-vegetarische) collega’s.

Binnenkort gaat de site die we hebben ontworpen voor het Wetenschappelijk bureau GroenLinks de lucht in. Voor al hun meerjarenprojecten maakte ik een beeldstrip, een combi van twee fragmenten die samen het project symboliseren. Die voor ‘Vrijzinnig paternalisme’ is denk ik mijn beste, de meest suggestieve.

Tot slot een leestip: ‘Dieren eten’ van Jonathan Safran Foer. Een grandioos boek: informatief, emotionerend en motiverend.

Het is gek: ik ben op al die ochtenden eindeloos veel vrachtauto’s gepasseerd, maar er was een moment dat de geur van de koeien echt doordrong. En ik zag ze, de koeien. Het is allemaal een kwestie van aandacht.

.

In deze laatste week van 2009 is een bijzondere reader van de pers gerold. Ik heb hem samengesteld voor en met het Lectoraat visuele retorica, verbonden aan academie St. Joost. Hij heet ‘Het hart van mijn praktijk – ontwerpers over ontwerpen’ en is bijzonder omdat het een zeer subjectieve reader is. Aan de hand van mijn favoriete teksten laat ik zien wat grafisch ontwerpen persoonlijk en maatschappelijk kan betekenen. Bovendien leg ik in de inleiding mijn eigen geloofsbrieven op tafel.

Het geeft bevrediging dat deze reader nu verschijnt, omdat dit een slecht jaar was voor mij & St. Joost. Ik moest daar namelijk stoppen met lesgeven. In 2004 had ik het theorieprogramma opgezet van de deeltijdopleiding grafisch ontwerpen. Afgelopen zomer stopte mijn voltijdcollega Ewan Lentjes en de directie besloot de twee theoriebanen samen te voegen en mijn contract niet te verlengen. Ik schrijf het neutraal op, maar het was geen fijne periode. Onlangs werd ik overigens tot mijn grote verrassing gebeld: of ik weer wilde gaan doceren (omdat er na een half jaar nog niemand was gevonden voor die grote aanstelling). Maar om meerdere redenen kon ik daar niet op ingaan.

Terug naar het goede nieuws: die nieuwe reader. Hij is te bestellen via het lectoraat: visueleretorica.AKVstjoost@avans.nl. Ook in 2010 hoop ik samen te werken met de mensen van het lectoraat.

Hierna volgt mijn inleidende tekst…

Lees verder »

De antropoloog en filosoof Thomas de Zengotita, professor aan de New York University, wordt beschouwd als de nieuwe Marshall McLuhan omdat hij onze volledig gemedialiseerde cultuur onder de loep legt in het boek Mediated. In ons land kreeg De Zengotita bekendheid omdat Raoul Heertje zijn analyse omarmde en hem interviewde op de televisie en in De Balie. Ik was daar bij, las zijn boek en schreef een bespreking voor www.designhistory.nl, op verzoek van hoofdredacteur Frederike Huygen.

Lees het verhaal op designhistory.nl

.

Debokofhetloket (ontwerper Eva Blaak) en Ruben Abels (alias Designarbeid) deden een project over ontwerpen en idealisme. Ze vroegen ontwerpers en studenten wat idealisme voor hen betekende. Van de zestig reacties maakten ze een mooie krant, die ze rondstuurden en zo bij mij belandde (de krant is te bestellen via info@debokofhetloket.nl).
De zeer diverse beschrijvingen en ontboezemingen ontlokten mij de volgende gedachte. Geschreven in de je-vorm omdat ik vijf jaar ontwerpdocent ben geweest, maar eigenlijk spreek ik allereerst mezelf toe.

.

Idealisme verwijst
naar het verlangen de hele wereld te redden.
Dat verlangen zit in ieder mens
ook in jou.

Open je hart voor het lijden en de schoonheid
in de wereld, in jezelf.
Struikel over het nu.
Waar sta je op? Wie is daar?

Je bent vormgever van beroep dus geef met aandacht vorm
aan je werkpraktijk
aan je alledaagse leven met anderen en
aan je innerlijk leven.

Je hebt noch het eerste woord noch het laatste.
Maar wees niet bang.
Via jou is veel mogelijk.

.

Voor het Lectoraat Visuele Retorica AKV St. Joost stelde ik zeven readers samen over ontwerpgeschiedenis. Hierna  de inleiding van de laatste twee readers: ‘Grafisch ontwerpen na 1985’ en ‘De toekomst van het grafisch ontwerpen’.

Alles nieuw?

Is alles veranderd sinds de komst van de computer en de nieuwe media? Nee natuurlijk, als je kijkt naar de functies die grafisch ontwerpers vervullen. Ontwerpers hebben altijd al thema’s en organisaties verbeeld (en onvermijdelijk vanuit een bepaalde visie). Die functie heet representatie. Van theateraffiches tot websites: ontwerpers moeten ook steeds zorgen voor identificatie, voor een zodanige vormtaal dat de doelgroep zich aangesproken voelt. Een vormtaal die bovendien eigen en onderscheidend moet zijn, een visuele identiteit verschaft. Ook oriëntatie blijft een terugkerend ontwerpprobleem: hoe laat ik de lezers van een tijdschrift of de gebruikers van een site voelen waar ze zijn en waarheen ze kunnen gaan (of moeten gaan).

Lees verder »

Na 2 jaar voorbereiding werden op zondag 19 april het ‘Boekwerk’ en het ‘bulkBoekwerk’ gepresenteerd aan honderden medewerkers en belangstellenden op de slotmanifestatie van Amsterdam Wereldboekenstad.

‘Boekwerk: 28 katernen van het wereldboek’ is bedacht door Martin Veltman en Frans Lasès en een redactie met Wiek Molin, Jan de Jong (Uitgeverij de Buitenkant) en Mark Schalken (van De Ruimte).

Tweeëntwintig schrijvers is gevraagd een tekst te maken over het thema ‘de wereld van het boek’. Daarna hebben zesentwintig ontwerpers de teksten een speciale vorm gegeven, samen met twaalf fotografen en illustratoren. Vervolgens hebben vijfendertig drukkerijen en tien afwerkende bedrijven de katernen geproduceerd op papier van Arctic Paper en Grafisch Papier. Alles gesponsord.

Het eindresultaat is de map Boekwerk: 28 katernen van het wereldboek. Oplage slechts 500 stuks, te koop voor 250 euro (vanwege een aantal zeer bewerkelijke hoogstandjes in steendruk, hoogdruk, zeefdruk, etc)

Daarnaast zijn alle bijdragen op waar formaat doorgedrukt op krantenpapier door Dijkman Offset: het bulkBoekwerk. Oplage van 5000 stuks. Te koop voor een tientje. Zie de pdf met foto’s van alle katernen. 

Wij hebben de art direction van het project gedaan, 4 van de 28 bijdragen en de verzamelmap ontworpen, en het bulkBoekwerk georganiseerd en ontworpen. Vrienden en relaties kunnen een gratis exemplaar van het bulkBoekwerk komen afhalen!

Informatie & bestellingen:

Stichting Weerdruk,

Entrepotdok 42a, 1018 AD Amsterdam

t 020 6207998 / 06 55737724

martinveltman@dds.nl, www.boekwerkinuitvoering.nl

Enkele artikelen van mijn hand, om te downloaden (via de rode links verder naar onderen)

• Kritiek en verlangen: hugues boekraad meerstemmig

• Pierre Bernard: bevrijdende communicatie
Een bondige typering van Erasmusprijs-winnaar Pierre Bernard

• Het verlengstuk van de hand
Over fotoboeken en de samenwerking tussen ontwerper en fotograaf

• De zin van design.
Naar een kritische en spirituele wijze van grafisch ontwerpen

Lees verder »

Voor AKV|St. Joost, waar ik werk als docent vaktheorie aan de deeltijdopleiding grafisch ontwerpen, heb ik een serie van zes readers samengesteld over de geschidenis van het grafisch ontwerpen. De eerste vier zijn inmiddels verschenen. Studenten en betrokken bij het HBO-onderwijs kunnen ze bestellen via het lectoraatsbureau van St. Joost: mail naar visueleretorica.AKVstjoost@avans.nl

. . . . . . . .

In Nederland bestaat geen goed overzichtswerk dat de geschiedenis van grafische vormgeving zowel esthetisch als maatschappelijk beschrijft, duidt en evalueert. Deze zes readers willen hierin voorzien. De gekozen teksten zijn zeer divers. Onder de auteurs zijn naast historici en critici ook schrijvende ontwerpers. Veel aspecten van het grafische beroepsveld komen aan de orde: letterontwerp, typografie, het maken en inzetten van beelden. Daarnaast komt de maatschappelijke context steeds terug: veranderende communicatie-behoeften, technieken en opdrachtverhoudingen, maar ook de idealen van beeldbepalende ontwerpers. De Nederlandse ontwerpgeschiedenis wordt geplaatst temidden van de internationale ontwikkelingen. De teksten zijn in het Nederlands en in het Engels, en er is gestreefd naar afwisseling tussen diepgravende en toegankelijker betogen.

De reeks ‘Geschiedenis van het grafisch ontwerpen’ is in perioden ingedeeld, waar nodig overlappend:

1: tot 1850: Woorden en beelden, machten en meningen

2: 1850-1945: Massacommunicatie en de strijd om het schone & het goede

3: 1900-1945: Revolutionaire ruimte: avant-garde en vooroorlogs modernisme

4: 1945-1985: Naoorlogs functionalisme: de organisatie van vorm, proces en samenleving

5: 1960-1985: Alternatieven: expressie en kritiek in de consumptiemaatschappij

6: na 1985: Alles nieuw? Media, werkverhoudingen, doelen en aanspreekvormen